डढेलोको रापमा युरोप: प्रकृतिको प्रतिशोध कि विकासको विडम्बना?

हामीलाई सधैं यो भ्रम रह्यो कि यो पृथ्वी हाम्रै अधीनमा छ। हामीले समुद्रको छाती चिरेर सहर बनायौं, आकाश छुने महल ठड्यायौं र प्रकृतिलाई आफ्नै नियममा चलाउन खोज्यौं। तर, जब प्रकृतिको एउटा सानो झिल्कोले महादेशका महादेश खरानी बनाउन थाल्छ, तब हाम्रो सारा आधुनिकता, विज्ञान र अहंकार क्षणभरमै लाचार साबित हुन्छ।

आज फ्रान्स र स्पेनका जङ्गलहरूमा जुन आगो दन्किएको छ, त्यो केवल केही रूखहरूको विनास होइन। यो हामीले दाबी गर्दै आएको ‘विकसित मानव सभ्यता’ को मुहारमा लागेको सबैभन्दा ठूलो कालो धमीरो हो। इतिहासमै पहिलोपटक स्पेनले राष्ट्रिय आपतकाल घोषणा गर्नुपरेको छ, र फ्रान्सले यसलाई शान्तिकालको सबैभन्दा ठूलो मानवीय विस्थापन भनेको छ। दुई लाख ५० हजारभन्दा बढी मानिसहरू रातारात घरविहीन भएका छन्। जुन बोर्डो क्षेत्र संसारभर आफ्नो उत्कृष्ट वाइन र रमाइलो जीवनशैलीका लागि चिनिन्थ्यो, आज त्यहाँको आकाश कालो धुवाँले निस्सासिएको छ। मानिसहरूले डुंगा चढेर समुद्रमा ज्यान बचाउनु परेको छ।

तर सोच्नुपर्ने कुरा यो होइन कि आगो कति ठूलो छ। सोच्नुपर्ने कुरा यो हो— यो आगो कसले बालेको हो?

हामी मिडियामा दैनिक सुन्छौं— ‘जलवायु परिवर्तनले गर्दा गर्मी बढ्यो, सुख्खा भयो र आगो लाग्यो।’

तर के यो साँचो होइन र कि यो जलवायु परिवर्तन कुनै अदृश्य भगवानले ल्याएको सराप होइन, यो त हामी आफैंले दशकौंसम्म प्रकृतिमाथि गरेको अत्याचारको भौतिक रूप हो? हामीले पृथ्वीलाई सोधेनौंजति दोहन गर्नुपर्छ गर्यौं, खोला थुन्यौं, पहाड काट्यौं र सिमेन्टको जङ्गल बनायौं। आज जब त्यही प्रकृतिको सहनशीलताको बाँध टुट्छ, तब हामी यसलाई ‘प्राकृतिक विपद्’ को खोल ओढाइदिन्छौं।

यहाँनिर हाम्रो सोचाइको उल्टो पाटो हेर्नुपर्छ। हामी भन्छौं— प्रकृतिको विनाश गरेर विकास हासिल गरिन्छ। तर यो डढेलोले के देखायो भने, प्रकृतिको विनाश गरेर खडा गरिएको जुनसुकै विकासको आयु एक झिल्को आगोभन्दा बढी छैन।

जुन युरोपले हामीलाई वातावरण संरक्षणको पाठ सिकाउँथ्यो, आज उसैका आधुनिक विमानहरू र अत्याधुनिक प्रविधिहरू ती जङ्गलको आगो निभाउन असमर्थ छन्। फ्रान्सले सेना उतारेको छ, विशाल एयरबस विमानहरू परिचालन गरेको छ, छिमेकी देशहरूले पानी खन्याएका छन्। तर आगो रोकिएको छैन। किनकि आगो बाहिर छ, तर त्यसको स्रोत हाम्रो आफ्नै भित्रको लोभी मनमा छ।

यो विपद्ले हामीलाई एउटा कठोर सत्य सम्झाएको छ। प्रकृतिको काखमा बसेर प्रकृतितर्फ नै बन्दुक ताक्नेहरूका लागि यो चेतावनी हो। स्पेनमा स्वास्थ्यमन्त्रीले नागरिकलाई घरबाहिर ननिस्कन, मास्क लगाएर बस्न आग्रह गर्नु परेको छ। जो युरोप कुनै समय स्वच्छ हावा र हरियालीको प्रतीक मानिन्थ्यो, आज त्यहाँका मानिसहरूले श्वास फेर्न पनि हिचकिचाउनु परेको छ।

यो दृष्य टाढाको फ्रान्स वा स्पेनको मात्र होइन। यो हाम्रो पनि कथा हो। जब हामी पनि यस्तै अन्धधुन्ध विकासको पछि दौडिन्छौं, तब भोलि हाम्रो आँगनमा पनि यस्तै आगो नदन्किएला भन्न सकिन्छ र? फरक यति मात्र हो, उनीहरूले महसुस गर्न थालेका छन्, हामीले अझै महसुस गर्ने पालो बाँकी छ।

त्यसैले, आज यो डढेलोको रापबाट हामीले बुझ्नुपर्ने एउटै कुरा हो— प्रकृतिसँग जित्ने होइन, प्रकृतिको नियमभित्र बाँच्न सिक्ने हो। होइन भने, यो आगोले केवल जङ्गल जलाउने छैन, यसले हाम्रा सबै भ्रमहरूलाई पनि एकै चिहान बनाउनेछ।

आगो नियन्त्रणमा आउला, मानिसहरू फेरि घर फर्कलान्, खरानी पखालिएला। तर यो प्रश्न सधैं बाँचिरहनेछ— के हामी फेरि चेत खुल्नेछौ, कि अर्को प्रलयको पर्खाइमा बसिरहनेछौ?

म हुँ, र यो कथा थियो हाम्रो समयको सबैभन्दा ठूलो विडम्बनाको। सुरक्षित रहनुहोस्, र प्रकृतिको यो मौन चेतावनीलाई सुन्नुहोस्।”